Finanse publiczne

Strona główna » Czerwiec 2019 » Prawo » Obowiązek udostępnienia informacji publicznej

Brosz o finansach

Lipiec - Sierpień 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Marcin Nagórek

Obowiązek udostępnienia informacji publicznej

Analiza ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o dostępie do informacji publicznej pozwala przyjąć tezę, że praktycznie każda sfera działalności gminy może być przedmiotem skutecznego zapytania mieszkańca. W szczególności dotyczy to wydatkowania środków publicznych. Próby ograniczania tych uprawnień przez jednostki nie mają na ogół podstaw prawnych.

Rys. B. Brosz

Na problematykę dostępu do informacji publicznej warto spojrzeć przez pryzmat zadań własnych gminy. Praktycznie wszystkie sfery działalności gminy są bowiem jawne.

Zadania własne gminy

Zadania własne gminy zostały wymienione w art. 7 ustawy o samorządzie gminnym (dalej: usg). W świetle przywołanego przepisu zadania te są związane z zaspokajaniem zbiorowych potrzeb wspólnoty i obejmują w szczególności sprawy:

1) ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej;
2) gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego;
3) wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz;
4) działalności w zakresie telekomunikacji;
5) lokalnego transportu zbiorowego;
6) ochrony zdrowia;
7) pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych;
8) wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej;
9) gminnego budownictwa mieszkaniowego;
10) edukacji publicznej;
11) kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami;
12) kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych;
13) targowisk i hal targowych;
14) zieleni gminnej i zadrzewień;
15) cmentarzy gminnych;
16) porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego;
17) utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych;
18) polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej;
19) wspierania i upowszechniania idei samorządowej, w tym tworzenia warunków do działania i rozwoju jednostek pomocniczych i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej;
20) promocji gminy;
21) współpracy i działalności na rzecz organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;
22) współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Na kanwie zacytowanego przepisu ukształtowało się bogate orzecznictwo sądowe, akcentujące specyfikę wykonywania wymienionych zadań własnych. Przykładowo w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: WSA) w Gorzowie Wielkopolskim z 14 maja 2014 r. (II SA/Go 290/14) wskazano:

Sprawy objęte katalogiem zawartym w art. 7 ustawy o samorządzie gminnym nie stwarzają samodzielnej podstawy dla działania gminy. Każdy z zakresów spraw wymienionych w art. 7 ust. 1 ustawy winien być „potwierdzony” i uszczegółowiony w ustawie odrębnej, poświęconej tematycznie sprawom stanowiącym zadania gminy (...). Katalog zadań własnych gminy obejmuje szereg spraw wskazanych w ustawach szczególnych, do których odsyłają przepisy art. 7 ust. 1 ustawy. Umocowanie gminy do korzystania z określonych instrumentów prawnych służących wykonywaniu zadań, które rodzą skutki prawne na zewnątrz, m.in. wydawania aktów prawa miejscowego, wymaga szczegółowych podstaw prawnych. Ogólna treść art. 7 ust. 1 ustawy nie może stanowić samodzielnej podstawy do określania kompetencji gminy w określonym rodzaju spraw. Należy je oceniać w powiązaniu z przepisami ustaw szczególnych.

Warto zauważyć, że katalog zadań własnych gminy określony w art. 7 usg jest katalogiem otwartym. To zaś oznacza, że potencjalny zakres działań gminy na rzez wspólnoty samorządowej nie jest ograniczony.

Prawo do informacji publicznej

Obywatele (mieszkańcy) są na tyle świadomi roli gminy i jej zadań, że często podejmują działania zmierzające do uzyskania informacji o różnych sprawach związanych z jej funkcjonowaniem. Możliwość realizowania takich potrzeb obywatelskich została zapewniona przez stosowne przepisy dotyczące jawności działań podejmowanych przez szeroko pojętą administrację publiczną. Zasadniczo mowa tu o dwóch aktach prawnych: wspomnianej na wstępie usg (która reguluje sprawy wspólnoty samorządowej) oraz ustawie o dostępie do informacji publicznej (dalej: udip).

Przepisy udip mają niejako status lex generalis wobec innych aktów prawnych regulujących kwestie dostępu do informacji o działaniach organów władzy publicznej, w tym jednostek samorządu terytorialnego (dalej: jst). Warto się więc w pierwszej kolejności przyjrzeć właśnie tej ustawie, uwzględniając przy tym wypracowane na jej kanwie orzecznictwo sądowe.

[...]

Autor jest radcą prawnym w jsfp. Specjalizuje się w prawie zamówień publicznych, prawie pracy i ubezpieczeń społecznych.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.