Finanse publiczne

Strona główna » Kwiecień 2018 » Prawo » Oświadczenia majątkowe w świetle planowanych zmian

Brosz o finansach

Grudzień 2018

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Marta Hołyńska

Oświadczenia majątkowe w świetle planowanych zmian

Ustawa o jawności życia publicznego miała wejść w życie 1 marca 2018 r. Na moment publikacji niniejszego artykułu projekt znajduje się na etapie prac w Stałym Komitecie Rady Ministrów. W związku z tym, że 30 kwietnia mija termin złożenia oświadczeń majątkowych, omawiamy planowane zmiany przepisów.

Rys. B. Brosz

Dobiegają końca prace legislacyjne nad projektem ustawy o jawności życia publicznego1, przewidującej m.in. zmiany w zakresie składania oświadczeń majątkowych. Dotychczas na stronach Rządowego Centrum Legislacji opublikowano cztery wersje projektu przedmiotowej ustawy. Pierwsza wersja została zaprezentowana 23 października 2017 r. Jak wówczas wskazali projektodawcy, zaplanowane zmiany mają na celu wzmocnienie transparentności państwa polskiego. Efektem przeprowadzonych uzgodnień i konsultacji społecznych były kolejne dwie wersje projektu, datowane na 13 listopada oraz 12 grudnia 2017 r. Ostatni projekt opatrzony datą 8 stycznia 2018 r., jako dokument rządowy zgłoszony przez Ministra – członka Rady Ministrów, Koordynatora Służb Specjalnych, został przedłożony do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów.

Niniejszy artykuł ma na celu wyjaśnienie, w jaki sposób przepisy zawarte w projekcie ustawy o jawności życia publicznego (dalej: projekt ustawy) zmienią dotychczas obowiązujące regulacje odnoszące się do oświadczeń majątkowych.

Zgrupowanie zasad w jednym akcie prawnym

Zaproponowane przez projektodawcę zmiany zmierzają w dużej mierze do uporządkowania istniejących uregulowań. W ramach jednego aktu prawnego zawarto wszystkie zasady dotyczące składania oświadczeń majątkowych, ich kontroli, zakresu przedmiotowego oraz odpowiedzialności za niedopełnienie obowiązku składania oświadczenia przez osoby, na których obowiązek ten spoczywa na podstawie obecnie obowiązujących przepisów.

Warto przypomnieć, że w obowiązującym dotychczas stanie prawnym osoby składające oświadczenia majątkowe czyniły to na podstawie różnych aktów prawnych. Największa liczba osób była do tego zobligowana przepisami ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne oraz przepisami ustaw samorządowych (o samorządzie gminnym, samorządzie powiatowym i samorządzie województwa). Nie sposób pominąć także innych ustaw nakazujących składanie oświadczeń majątkowych, m.in. ustawy o Policji, ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym czy ustawy Prawo o prokuraturze. Po wejściu w życie ustawy o jawności życia publicznego przepisy poszczególnych ustaw odnoszące się do oświadczeń majątkowych zostaną uchylone. Zgodnie z dyspozycją art. 139 projektu ustawy moc straci także ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne.

Nowy katalog osób zobowiązanych do składania oświadczeń

Projektodawca znacząco poszerzył katalog osób zobowiązanych do złożenia oświadczenia majątkowego, włączając do tej grupy kolejnych funkcjonariuszy publicznych oraz osoby zatrudnione w sferze publicznej. W założeniu projektodawcy zakres obowiązków lub uprawnień tych osób uzasadnia bowiem stosowanie instytucji oświadczeń majątkowych jako mechanizmu prewencji i kontroli w związku z występującymi zagrożeniami korupcyjnymi. Podmioty objęte obowiązkiem składania oświadczeń zostały wymienione w art. 46 projektu ustawy. Wyliczenie to obejmuje 151 pozycji (zob. ramka „Rozszerzony katalog...”).

Rozszerzenie katalogu osób zobowiązanych budzi wiele kontrowersji. Świadczy o tym zarówno przebieg konsultacji społecznych, jak i treść stanowisk zgłoszonych w ramach opiniowania projektu ustawy. Rada Legislacyjna przy Prezesie Rady Ministrów podniosła m.in., że nie każda osoba związana jakimkolwiek stosunkiem prawnym z organem władzy publicznej czy innym podmiotem wykonującym władzę publiczną jest w jednakowym stopniu narażona na udział w zjawiskach o charakterze korupcyjnym. Wszystko zależy od tego, jakimi kompetencjami decyzyjnymi dysponuje dana osoba, działając w strukturach organu czy podmiotu, w ramach którego wykonuje swoją działalność, a także od tego, w jakich okolicznościach z tych kompetencji korzysta. Ponadto warto zwrócić uwagę na to, że nałożenie obowiązku składania oświadczeń majątkowych na setki tysięcy osób może doprowadzić do zakłócenia funkcjonowania organów odpowiedzialnych za zbieranie i ocenę prawidłowości tych oświadczeń.

Nowy wzór

Dużą zmianą w stosunku do obecnych uregulowań jest opracowanie całkowicie nowego wzoru2 formularza oświadczenia majątkowego, wspólnego dla wszystkich zobowiązanych do złożenia tego oświadczenia. Wzór będzie stanowił załącznik do projektowanej ustawy. Nadaje to formularzowi oświadczenia majątkowego wyższy niż obecnie status, ponieważ dotychczas wzór stanowił załącznik do rozporządzenia.

[...]

Autorka jest doświadczonym szkoleniowcem, byłą funkcjonariuszką Policji i CBA, odpowiedzialną m.in. za weryfikację oświadczeń majątkowych i kontrolę gospodarowania środkami publicznymi.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.