Finanse publiczne

Strona główna » Kwiecień 2020 » Kontrola finansowa » Czy odliczenie VAT jest prawem, czy obowiązkiem jednostki?

Brosz o finansach

Rys. B.Brosz

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Joanna Rudzka

Czy odliczenie VAT jest prawem, czy obowiązkiem jednostki?

Na przełom lat 2019 i 2020 NIK zaplanowała kontrole dotyczące centralizacji VAT w samorządach. Pojawiają się już pierwsze wyniki i zalecenia. Niektóre z nich są jednak dość zaskakujące. Kontrolujący kwestionują bowiem nieodliczenie VAT w jednostkach budżetowych, w których prewspółczynnik jest niezwykle niski (nawet poniżej 1%). Czy słusznie?

Inspektorzy Najwyższej Izby Kontroli (dalej: NIK) sprawdzający w samorządach poprawność wdrożenia przepisów w sprawie centralizacji VAT traktują to zagadnienie bardzo szeroko. Poza weryfikacją tak oczywistych aspektów jak posiadanie i przestrzeganie procedur czy też terminowość raportowania i rozliczeń podatku zwracają uwagę również na odliczanie VAT na podstawie prewspółczynnika. Co zaskakujące, kwestionują brak odliczania VAT w jednostkach budżetowych (np. w szkołach, przedszkolach, ośrodkach pomocy społecznej), w których prewspółczynnik jest niezwykle niski (często nie przekracza nawet 1%). Warto zatem rzucić nieco więcej światła na tę problematykę.

Regulacje dotyczące VAT

Podstawowym przepisem regulującym prawo do odliczenia VAT jest art. 86 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT). Wynika z niego, że w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego (z licznymi zastrzeżeniami). W regulacji tej jest zatem mowa o prawie, a nie obowiązku podatnika. Odwołano się w niej do art. 15 ustawy o VAT, co oznacza, że prawo do odliczenia przysługuje jedynie podatnikowi i jedynie w odniesieniu do czynności, w stosunku do których działa on jako podatnik (a więc dokonuje dostaw towarów czy świadczy usługi).

W art. 90 ustawy o VAT postanowiono, że w stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, jak i czynności, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest obowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego. Oznacza to, że wówczas, gdy zakupy związane są jedynie z czynnościami opodatkowanymi, prawo do odliczenia przysługuje w pełni. Dopiero gdy nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części kwot, o których mowa powyżej, związanych z danym rodzajem aktywności jednostki, podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego.

Jeśli nabyte towary i usługi są wykorzystywane zarówno do celów wykonywanej przez podatnika działalności gospodarczej, jak i do celów innych niż działalność gospodarcza, a przypisanie tych towarów i usług w całości do działalności gospodarczej podatnika nie jest możliwe, kwotę podatku naliczonego oblicza się zgodnie ze sposobem określenia zakresu wykorzystywania nabywanych towarów i usług do celów działalności gospodarczej. Sposób określenia proporcji powinien najbardziej odpowiadać specyfice wykonywanej przez podatnika działalności i dokonywanych przez niego nabyć.

To oznacza, że w przypadku kosztów mieszanych (tj. ogólnych, związanych z całością działalności jednostki) odliczenie przysługuje do wysokości proporcji (współczynnika VAT, czyli w uproszczeniu – stosunku czynności opodatkowanych VAT do sumy czynności opodatkowanych i zwolnionych z VAT) i prewspółczynnika VAT (czyli stosunku czynności w ramach działalności gospodarczej do sumy wszystkich czynnosci jednostki). Do kosztów mieszanych można zaliczyć przede wszystkim koszty zużycia wody i prądu, koszty ogrzewania, koszty biurowe czy też koszty nabycia mebli, sprzętu lub środków do sprzątania.

[...]

Autorka jest doradcą podatkowym. Prowadzi własną kancelarię specjalizującą się w problemach podatkowych jednostek sektora finansów publicznych (www.podatkisamorzadu.pl).

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.