Finanse publiczne

Strona główna » Lipiec 2018 » Prawo » Dochodzenie roszczeń cywilnoprawnych po śmierci dłużnika

Brosz o finansach

Październik 2018

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Adrian Paluch

Dochodzenie roszczeń cywilnoprawnych po śmierci dłużnika

Śmierć dłużnika nie zamyka drogi do dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych. Sytuacja wierzyciela i następców prawnych będzie uzależniona od tego, na jakim etapie postępowania sądowego bądź egzekucyjnego takie zdarzenie nastąpi. Kwestię tę szczegółowo regulują przepisy kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego.

Rys. B. Brosz

Problematykę dochodzenia roszczeń cywilnoprawnych po śmierci dłużnika należy rozpatrywać osobno w odniesieniu do każdego z etapów tego procesu – przedsądowego, sądowego i egzekucyjnego.

Przed wszczęciem postępowania sądowego

W przypadku gdy śmierć dłużnika nastąpi przed wszczęciem postępowania sądowego, wierzyciel może dochodzić roszczeń tylko przeciwko następcom prawnym dłużnika. 

Zgodnie z art. 199 § 1 pkt 3 ustawy Kodeks postępowania cywilnego (dalej: kpc) sąd odrzuci pozew, jeżeli strona nie ma zdolności sądowej. Stronami postępowania sądowego są powód i pozwany. Powód, dochodzący określonego roszczenia, zwykle jest wierzycielem, zaś pozwany (ten, przeciwko komu powód występuje z roszczeniem) – dłużnikiem. 

Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona. Zdolność tę nazywa się zdolnością sądową. Pojęcia tego nie należy mylić ze zdolnością procesową, przez którą należy rozumieć zdolność do czynności procesowych. Zdolność procesową mają osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność sądową. Zdolność sądową mogą mieć natomiast tylko żyjące osoby fizyczne lub istniejące osoby prawne.

Powództwo może być wytoczone wyłącznie przeciwko żyjącej osobie fizycznej, istniejącej osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność sądową. Skutki wytoczenia powództwa określają przepisy ustawy Kodeks cywilny (dalej: kc) oraz regulacje kpc (zob. ramka „Skutki wytoczenia...”). 

Wniesienie powództwa przeciwko osobie nieżyjącej lub nieistniejącej zawsze skutkuje odrzuceniem pozwu poprzez wydanie postanowienia. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Istotne jest, aby pozwany miał zdolność sądową w dacie wniesienia pozwu. Należy przy tym zaznaczyć, że przez wniesienie pozwu rozumie się chwilę jego złożenia w biurze podawczym sądu albo oddania w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy Prawo pocztowe lub w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej. Dodatkowo można wskazać, że momentem wniesienia pozwu jest także złożenie go: przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej, przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku. Chwili wniesienia pozwu nie należy mylić z chwilą doręczenia pozwu pozwanemu. Pozew doręcza pozwanemu sąd, tak więc z oczywistych względów doręczenie pozwu pozwanemu może nastąpić wyłącznie po jego wniesieniu.

Odrzucenie pozwu może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy śmierć pozwanego nastąpiła przed wniesieniem pozwu do sądu. W przypadku gdy śmierć dłużnika (pozwanego) nastąpiła po wniesieniu pozwu, a przed jego doręczeniem, sąd nie może odrzucić pozwu. Dowodem potwierdzającym śmierć dłużnika jest wyłącznie jego akt zgonu.

Po wszczęciu postępowania sądowego

Z chwilą wniesienia pozwu dłużnik staje się pozwanym. W przypadku śmierci dłużnika po wniesieniu pozwu sąd jest zobowiązany z urzędu zawiesić postępowanie w sprawie. Obowiązek taki wynika z art. 174 § 1 pkt 1 kpc. Przepis ten stanowi, że sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela. Zauważyć jednak należy, że sąd nie zawiesza postępowania z powodu śmierci strony, jeśli nie może się ono dalej toczyć z udziałem następców prawnych osoby zmarłej. Dotyczy to przede wszystkim spraw o prawa i obowiązki o charakterze osobistym, które nie wchodzą w skład spadku.

[...]

Autor jest sędzią sądu rejonowego. Ukończył studia doktoranckie na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.