Finanse publiczne

Strona główna » Maj 2019 » Budżet i podatki » Grunty użytkowane wieczyście – ujęcie, wycena, opłaty

Brosz o finansach

Wrzesień 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Bożena Rudnicka

Grunty użytkowane wieczyście – ujęcie, wycena, opłaty

Przyjęte przez KSR stanowisko w sprawie ujęcia, wyceny i prezentacji gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste ma na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących wyceny i ewidencji księgowej tych aktywów oraz ich wykazywania w sprawozdaniu finansowym. Choć stosowanie wytycznych nie jest obligatoryjne, w urzędach jst powinno się rozważyć ich wprowadzenie do polityki rachunkowości.

Komitet Standardów Rachunkowości (dalej: KSR lub Komitet) podjął 22 stycznia 2019 r. uchwałę dotyczącą przyjęcia stanowiska w sprawie ujęcia, wyceny i prezentacji gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste w sprawozdaniach finansowych jednostek samorządu terytorialnego, a także w sprawie przekształcenia prawa wieczystego użytkowania tych gruntów w prawo własności (dalej: stanowisko KSR).

Sprzeczne interpretacje

KSR uchwalił do tej pory 12 standardów oraz 9 stanowisk. Żadna z wcześniej podjętych uchwał – może poza standardem dotyczącym partnerstwa publiczno-prywatnego – nie była jednak poświęcona problemom występującym przede wszystkim w jednostkach samorządu terytorialnego (dalej: jst). Jak się wydaje, znaczącą przesłanką do opracowania omawianego stanowiska była tocząca się od wielu lat dyskusja na temat tego, do jakiej kategorii ekonomicznej powinny być zaliczane w księgach rachunkowych i w sprawozdaniu finansowym jst grunty, które są własnością jst, lecz ustanowiono na nich prawo wieczystego użytkowania. W praktyce prezentowano – zwłaszcza wśród biegłych rewidentów – różne zdania w tej kwestii. Według jednych takie grunty powinny być ujmowane w aktywach jst, ale jako inwestycje w nieruchomości. Według drugich – podobnie jak w przypadku środków trwałych przekazanych w leasing finansowy – grunty te należało przekształcić w należności i wyksięgować z ewidencji środków trwałych. W opinii jeszcze innych ekspertów omawiana kategoria gruntów powinna być ujmowana w środkach trwałych.

Na stanowisku, że grunty będące własnością jst i oddane w użytkowanie wieczyste powinny być zaliczone do środków trwałych, od wielu lat stało Ministerstwo Finansów. W wyjaśnieniach, do których kilkukrotnie już odnoszono się na łamach „Finansów Publicznych”, eksperci resortu argumentowali, że mimo ustanowienia na określonych gruntach prawa wieczystego użytkowania kontrolę nad nimi wciąż sprawuje jst, a nie użytkownik wieczysty. Ministerstwo nie podzielało poglądu, że fakt czerpania z tych gruntów korzyści w postaci opłat z tytułu użytkowania wieczystego, długi okres ustanowienia prawa, możliwość w zasadzie bezproblemowego przedłużenia prawa przez użytkowników wieczystych lub przekształcenia tego prawa w prawo własności to uzasadnienie wystarczające do uznania tych gruntów za inwestycje w nieruchomości. Nie wszystkie jst przekonała jednak argumentacja Ministerstwa Finansów i w konsekwencji wciąż w swoich sprawozdaniach finansowych prezentowały grunty przekazane w użytkowanie wieczyste jako nieruchomości inwestycyjne.

Od strony prawnej w sposób jednoznaczny spór został nie tyle rozstrzygnięty, co zakończony rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Finansów z 13 września 2017 r. w sprawie rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: rozporządzenie w sprawie rachunkowości oraz planów kont). W regulacjach tych wprowadzono bowiem obowiązek wykazywania gruntów, które stanowią własność jst i na których ustanowiono prawo wieczystego użytkowania gruntów, jako wyodrębnionej podgrupy w ewidencji szczegółowej oraz w bilansie urzędu jst (a tym samym w sprawozdaniu finansowym jst).

Zakres i cel stanowiska KSR

Stanowisko KSR zostało podzielone na następujące części:

1) cel stanowiska i definicje (zob. tabela 1);
2) klasyfikacja gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste;
3) przekazanie gruntów w użytkowanie wieczyste, ujęcie opłat oraz wycena;
4) rozwiązanie umowy o użytkowanie wieczyste gruntu;
5) przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności użytkownika;
6) prezentacja w bilansie oraz ujawnienie w informacji dodatkowej;
7) zastosowanie stanowiska po raz pierwszy;
8) przykłady.

Zgodnie z pkt 1.1 stanowiska KSR jego celem jest wyjaśnienie wątpliwości dotyczących stosowania przepisów:

– ustawy o rachunkowości,

– rozporządzenia w sprawie rachunkowości oraz planów kont w odniesieniu do ujęcia, wyceny i prezentacji – w sprawozdaniu finansowym jst oraz w skonsolidowanym bilansie – gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste przez jst.

Stanowisko wskazuje również sposób ujęcia, wyceny i prezentacji gruntów będących własnością Skarbu Państwa przekazanych w użytkowanie wieczyste przez jednostkę wykonującą uprawnienia właścicielskie do tych gruntów.

Ponadto stanowisko określa sposób ujmowania przychodów z opłat wnoszonych z tytułu prawa użytkowania wieczystego gruntów, a także sposób ujmowania skutków przekształcenia prawa wieczystego użytkowania gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów.

Ujęcie i wycena gruntów jst i Skarbu Państwa

W części 2 stanowiska KSR grunty przekazane w użytkowanie wieczyste zostały podzielone na dwie kategorie. W odniesieniu do każdej z nich określono podstawowe zasady ewidencji i wyceny (zob. ramka „Podstawowe zasady...”).

[...]

Autorka jest doktorem nauk ekonomicznych, ekspertem w dziedzinie rachunkowości budżetowej.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.