Finanse publiczne

Strona główna » Maj 2019 » Budżet i podatki » Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej

Brosz o finansach

Grudzień 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Zofia Wojdylak-Sputowska, Arkadiusz Sputowski

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej

Podstawą zwrotu nienależnie pobranych świadczeń socjalnych jest decyzja administracyjna. Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z orzecznictwem wydanie jednej decyzji stwierdzającej fakt pobrania świadczenia nienależnie i jednocześnie nakazującej jego zwrot jest niezgodne z prawem. Przygotowując decyzję, trzeba też uwzględnić określone wymogi formalne i okresy przedawnienia.

Generalną zasadą panującą w obszarze pomocy społecznej jest przyznawanie świadczeń bezzwrotnie. Ustawa o pomocy społecznej (dalej: ups) ściśle wymienia sytuacje, gdy jednostka pomocy społecznej może żądać zwrotu części lub całości kosztu przyznanej i zrealizowanej pomocy. Dotyczy to świadczeń:

1) przyznanych pod warunkiem zwrotu;
2) nienależnie pobranych.

Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej uznaje się za pobrane nienależnie, jeśli świadczeniobiorca uzyskał je w wyniku przedstawienia nieprawdziwych informacji lub nie poinformował ośrodka pomocy społecznej o zmianie swojej sytuacji materialnej lub osobistej.

Niniejsze opracowanie poświęcone zagadnieniu procedur związanych ze zwrotem nienależnie pobranych świadczeń bazuje przede wszystkim na przepisach ups, ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej: uśr), ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej: ustawa alimentacyjna), ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej: ustawa o 500+) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu „Dobry start” (dalej: rozporządzenie w sprawie programu „Dobry start”).

Przesłanki zwrotu świadczenia nienależnego

W art. 30 ust. 2 uśr nienależnie pobrane świadczenia rodzinne zdefiniowano jako świadczenia:

1) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu – po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c uśr;
3) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
4) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 uśr, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
5) przyznane na podstawie decyzji, której nieważność stwierdzono następnie z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, albo przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;
6) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W identyczny sposób pojęcie świadczenia nienależnego zdefiniowano w art. 25 ust. 2 ustawy o 500+.

Z kolei w § 31 ust. 2 rozporządzenia w sprawie programu „Dobry start” postanowiono, że świadczenie pobrane w ramach tego programu nienależnie to świadczenie:

1) wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie;
2) wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia;
3) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona do tego świadczenia, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał to świadczenie.

Wszczęcie postępowania

O obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych orzeka organ administracji w odrębnym postępowaniu (wszczynanym najczęściej z urzędu) kończącym się wydaniem decyzji administracyjnej1. Ponieważ regulacje ustaw określających warunki przyznawania pomocy socjalnej nakazują odpowiednie stosowanie przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: kpa), wszczęcie postępowania będzie następowało z chwilą doręczenia stronie, czyli osobie zobowiązanej do zwrotu nienależnego świadczenia, zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu. Jeśli jednak świadczeniobiorca będzie się ubiegał o przyznanie ulgi w spłacie świadczenia pobranego nienależnie, wszczęcie postępowania odbywać się będzie na wniosek osoby zainteresowanej uzyskaniem stosownej ulgi.

Postępowanie dowodowe

W myśl art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie zaś z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

[...]

Zofia Wojdylak-Sputowska jest audytorem wewnętrznym i zewnętrznym środków pochodzących z UE, specjalistą w zakresie finansów komunalnych, budżetu jst, podatków i opłat lokalnych, egzekucji administracyjnej.

Arkadiusz Sputowski jest audytorem wewnętrznym i zewnętrznym środków pochodzących z UE, długoletnim pracownikiem służb podatkowych państwa i jst, doświadczonym wykładowcą i trenerem.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.