Finanse publiczne

Strona główna » Maj - czerwiec 2020 » Rachunkowość » Ewidencja kar umownych

Brosz o finansach

Rys. B.Brosz

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Małgorzata Iwaniec

Ewidencja kar umownych

Kary umowne stanowią jedną z kategorii należności jsfp, a ich niedochodzenie podlega odpowiedzialności z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych. W specustawie mającej na celu łagodzić skutki wystąpienia koronawirusa wprowadzono jednak mechanizmy, które pozwolą zamawiającym na odstąpienie od naliczenia kary umowne i uniknięcie odpowiedzialności dyscyplinarnej, karnej i odszkodowawczej.

Kary umowne mają zastosowanie jedynie do zobowiązań niepieniężnych (np. przekazania dobra i/lub wykonania usługi). W przypadku zobowiązań pieniężnych wierzyciel może domagać się zapłaty odsetek za opóźnienie w zapłacie.

Postanowienia kodeksu cywilnego

Zgodnie z art. 483 § 1 kodeksu cywilnego (dalej: kc) w umowie można zastrzec, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Jednocześnie bez zgody wierzyciela dłużnik nie może zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej.

W myśl art. 484 § 1 kc w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły. Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej. To samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

Z kolei w art. 485 kc wskazano, że jeżeli przepis szczególny stanowi, iż w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego dłużnik, nawet bez umownego zastrzeżenia, obowiązany jest zapłacić wierzycielowi określoną sumę, stosuje się odpowiednio przepisy o karze umownej.

Wyjaśnienia KSR

Wytyczne w zakresie kar umownych wydał również Komitet Standardów Rachunkowości, publikując stanowisko w sprawie rozrachunków z kontrahentami (dalej: stanowisko KSR). Uchwała w tej sprawie weszła w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Ministra Finansów (czyli 7 sierpnia 2019 r.), a zalecenia zawarte w stanowisku mają zastosowanie po raz pierwszy do sprawozdań finansowych sporządzonych za rok obrotowy rozpoczynający się od 1 stycznia 2019 r., z możliwością ich wcześniejszego zastosowania.

Według stanowiska KSR kara umowna to określona suma, której zapłatę można zastrzec w umowie jako formę naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Autorzy wytycznych przypomnieli jednocześnie, że zasady stosowania kary umownej określają przepisy kc (art. 483–485).

W pkt 6.4 stanowiska KSR wyjaśniono, że nabywca – aby zwiększyć bezpieczeństwo wykonania umowy oraz zapewnić sobie rekompensatę (odszkodowanie) na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania świadczenia wynikającego z tej umowy – może w niej określić kary umowne. Kary umowne mają zastosowanie jedynie do zobowiązań niepieniężnych, czyli takich, których wykonanie polega na przekazaniu dobra i/lub wykonaniu usługi. Nabywca może (o ile umowa to przewiduje) żądać od sprzedawcy kary umownej, np. w przypadku:

  1. opóźnienia w przekazaniu dóbr;
  2. przekazania dóbr posiadających wady i usterki, niezgodnych ze specyfikacją techniczną przewidzianą umową;
  3. niewłaściwego wykonania usług;
  4. wykonania usług z opóźnieniem.

W niektórych przypadkach umowa zakupu-sprzedaży może również przewidywać kary umowne przysługujące sprzedawcy za nienależyte postępowanie nabywcy (np. niedostarczenie w terminie dokumentacji budowy).

Kara umowna nie może być naliczona za opóźnienie w zapłacie. W tym przypadku sprzedawca wykorzystuje instytucję odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie. Potwierdza to m.in. uchwała Sądu Najwyższego z 20 listopada 2019 r. (III CZP 3/19), w której stwierdzono, że niedopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania (zwłoki w spełnieniu) zobowiązania o charakterze pieniężnym.

W stanowisku KSR wyjaśniono dodatkowo, że kara umowna może być określona w umowie wartościowo (poprzez podanie konkretnej kwoty, np. 200 zł za każdy dzień zwłoki) lub procentowo (poprzez podanie procentu od wynagrodzenia, np. 2% za każdy dzień zwłoki). Co istotne, wysokość kary nie zależy wówczas od wartości szkody poniesionej przez nabywcę.

[...]

Autorka jest specjalistką w zakresie rachunkowości i sprawozdawczości budżetowej oraz finansów jst. Pracuje w urzędzie miejskim, ma tytuł CGAP.



Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.