Finanse publiczne

Strona główna » Maj - czerwiec 2020 » Kadry i płace » Potrącenie należności z wynagrodzenia – nowe zasady

Brosz o finansach

Rys. B.Brosz

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Łukasz Paroń

Potrącenie należności z wynagrodzenia – nowe zasady

Ustalenie kwoty wolnej od potrąceń to istotne narzędzie ochrony prawa do wynagrodzenia. W ostatnim czasie powstała potrzeba wzmocnienia mechanizmów ochronnych, dlatego ustawodawca zdecydował o zwiększeniu kwoty wolnej od potrąceń, jeśli w związku z pandemią doszło do obniżenia wynagrodzenia pracownika lub utraty źródła dochodu przez członka jego rodziny.

Prawo do wynagrodzenia za wykonaną pracę jest jedną z charakterystycznych cech stosunku pracy. Pracownik nie może wykonywać pracy bez wynagrodzenia ani nie może się go zrzec. System ochrony prawa do wynagrodzenia za pracę jest bardzo rozbudowany i obejmuje m.in.:

  1. ustalenie minimalnej stawki wynagrodzenia;

  2. ograniczenia w dokonywaniu potrąceń z wynagrodzenia;

  3. ustalenie zasad, terminu, miejsca, czasu i sposobu dokonywania wypłaty wynagrodzenia;

  4. sformułowanie zasad ustalania prawa do wynagrodzenia.

Wymienione działania są podyktowane szczególnym charakterem wynagrodzenia oraz jego funkcją alimentacyjną – stanowi ono bowiem źródło utrzymania pracownika oraz jego rodziny. Wprowadzenie tak wielu rozwiązań ma na celu zapewnienie realnej ochrony zarobku pracownika i w dalszej perspektywie – zapewnienie jemu i jego bliskim materialnych podstaw bytu.

Wysokość kwoty wolnej od potrąceń

Kluczowym elementem ochrony pracowniczego prawa do wynagrodzenia za pracę jest ustalenie kwoty wolnej od potrąceń. Zapisy w tej sprawie zawarto w art. 871 kodeksu pracy (dalej: kp; zob. ramka „Kwoty...”).

Mechanizm opisany w tych regulacjach uniemożliwia dokonanie potrącenia z wynagrodzenia za pracę, jeżeli w konsekwencji takiej czynności pracownik nie zachowałby prawa do kwoty wolnej. W zależności od rodzaju potrącenia kwota ta stanowi równowartość lub określony odsetek minimalnego wynagrodzenia za pracę (obecnie wynosi ono 2600 zł brutto). Kwota wolna na poziomie 2600 zł dotyczy potrąceń dokonywanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne (potrącenia na rzecz świadczeń alimentacyjnych realizowane na mocy tytułów wykonawczych nie są więc objęte limitem). W przypadku potrąceń zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi kwota wolna wynosi 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, a w przypadku potrąceń kar pieniężnych określonych w kp – 90% wynagrodzenia minimalnego.

Zapewnienie dodatkowej ochrony pracownikom

Pojawienie się pandemii korona­wirusa wpłynęło na pogorszenie sytuacji materialnej wielu pracowników i ich rodzin. Zostało to dostrzeżone przez ustawodawcę, który postanowił zwiększyć kwoty wolne od potrąceń. Rozwiązanie takie zostało wprowadzone w ustawie z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (dalej: specustawa z 14 maja 2020 r.). Choć przyjęcie tej koncepcji należy ocenić pozytywnie, to jednocześnie warto zwrócić uwagę na pewne wątpliwości związane ze sformułowaniem przepisów i na niuanse praktyczne.

Zasady ustalania kwoty wolnej od potrąceń określone w art. 52 przywołanej ustawy istotnie zmodyfikują dotychczasowe uregulowania w tej sprawie (zob. ramka „Nowe regulacje...”). Podkreślenia wymaga przede wszystkim fakt, że parametry wpływające na ustalenie kwoty wolnej – w przeciwieństwie do kryteriów przyjętych w regulacji kodeksowej – mają charakter dynamiczny i mogą ulegać zmianom. Ustawodawca uzależnił bowiem wysokość kwoty wolnej od statusu materialnego pracownika lub jego rodziny. Jak dotąd, takie różnicowanie nie było określone w przepisach równie wyraźnie.

  • Tylko przypadki wymienione w art. 871 § 1 kp

Zasadniczą kwestią, jaką należy ustalić, jest zakres przedmiotowy nowych regulacji. Dla ich zastosowania konieczne jest ustalenie przypadków (hipotezy przepisu), w których należy zwiększyć kwotę wolną od potrąceń. Przede wszystkim warto zwrócić uwagę, że jest to możliwe tylko w sytuacjach wymienionych w art. 871 § 1 kp, a więc w odniesieniu do potrąceń realizowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, a także przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi oraz kar pieniężnych określonych w kp. Co istotne, nadal nie określono kwoty wolnej od potrąceń z tytułu należności alimentacyjnych.

  • Zmniejszenie wynagrodzenia pracownika

Przesłanką zastosowania zwiększonej ochrony przed potrąceniami jest obniżenie wynagrodzenia za pracę pracownika lub utrata źródła dochodu przez członka rodziny pracownika, o ile zdarzenia te są następstwem „działań służących zapobieganiu zarażeniem wirusem SARS-CoV-2”. Warto zauważyć, że przesłanka ta została sformułowana bardzo ogólnie. Brak bliższego doprecyzowania pojęć użytych przez ustawodawcę sprawia, że przyczyną obniżenia wynagrodzenia powodującą zwiększenie kwoty wolnej od potrąceń mogą stać się różne okoliczności związane z pojawieniem się epidemii, np.:

  1. przestój ekonomiczny;

  2. obniżenie wymiaru czasu pracy;

  3. zastosowanie – na podstawie spec­ustawy – mniej korzystnych warunków wynagrodzenia niż wynikające z umów o pracę;

  4. zastosowanie – na podstawie art. 231a kp – mniej korzystnych warunków wynagrodzenia niż wynikające z umów o pracę;

  5. zawarcie porozumień zawieszających wewnątrzzakładowe prawo pracy na podstawie art. 91 kp.

    Zasadniczym warunkiem zwiększenia kwoty wolnej od potrąceń jest jednak zmniejszenie wynagrodzenia wskutek działań podejmowanych w związku z COVID-19.

  •  Utrata źródła dochodu przez członka rodziny

Uchwycenie przesłanki zmniejszenia prawa do wynagrodzenia pracownika jest stosunkowo łatwe. Nieco bardziej złożone jest wyjaśnienie zasad postępowania w przypadku alternatywnym – gdy następuje utrata źródła dochodu przez członka rodziny pracownika. Przede wszystkim należy podkreślić, że przesłanką do zwiększenia kwot wolnych od potrąceń nie jest wówczas zmniejszenie uzyskiwanego dochodu, ale jego utrata, czyli całkowite zaprzestanie uzyskiwania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy. Ponieważ w ustawie jest mowa o utracie „źródła dochodu”, należy przez to rozumieć każde źródło utrzymania – zarówno wynikające ze stosunku pracy, jak i ze stosunku cywilnoprawnego (umowy o dzieło, umowy zlecenia).

[...]

Autor jest specjalistą z zakresu prawa pracy, redaktorem naczelnym dwumiesięcznika „Kadry i Płace w Administracji”.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.