Finanse publiczne

Strona główna » Marzec 2019 » Budżet i podatki » Wymóg realizacji płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego

Brosz o finansach

Lipiec - Sierpień 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Sławomir Czarnecki

Wymóg realizacji płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego

Prawidłowa identyfikacja przesłanek świadczących o spełnieniu ustawowych wymogów w zakresie realizacji płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego jest kwestią szczególnej wagi, gdyż nieprzestrzeganie tych regulacji pociąga za sobą dotkliwe skutki finansowe. Konieczne jest zatem ustalenie, czy obowiązujące przepisy dopuszczają rozliczenia gotówkowe w transakcjach pomiędzy przedsiębiorcami.

Rys. B. Brosz

W dniu 1 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (dalej: ustawa nowelizująca). Jej twórcom chodziło bez wątpienia o uzyskanie dodatkowych narzędzi w walce z szeroko rozumianą szarą strefą. Zastosowano w tym celu dość oryginalne rozwiązanie, polegające na tym, że w obu wymienionych ustawach podatkowych pojawił się identycznie skonstruowany mechanizm mający skłonić podatników (przedsiębiorców) do przeprowadzania rozliczeń „za pośrednictwem” rachunku płatniczego (bankowego). Jednocześnie znowelizowano art. 22 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (dalej: usdg), obniżając ustanowiony w nim limit jednorazowej wartości transakcji. Od tej pory wskazany przepis przewidywał, że dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje „za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy”, w każdym przypadku gdy:

1) stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz
2) jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza równowartość 15 000 zł, przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski (dalej: NBP) z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji.

Nie jest dla nikogo tajemnicą, że 30 kwietnia 2018 r. usdg utraciła moc obowiązującą. Przywołana wcześniej regulacja została jednak przeniesiona, w zasadniczo niezmienionym kształcie, do ustawy Prawo przedsiębiorców (dalej: pr. przeds.). Wymóg ustanowiony poprzednio w art. 22 usdg wynika obecnie z art. 19 pr. przeds. Wszelkie zatem wypowiedzi, komentarze oraz wyroki sądowe, dotyczące przewidzianego w art. 22 usdg obowiązku przeprowadzania rozliczeń za pośrednictwem rachunku płatniczego, zachowują pełną aktualność w obecnym stanie prawnym i mogą być bez przeszkód wykorzystywane w analizach mających na celu ustalenie dopuszczalności przeprowadzania rozliczeń gotówkowych w transakcjach pomiędzy jednostkami prowadzącymi działalność gospodarczą.

Konsekwencje realizacji płatności bez pośrednictwa rachunku płatniczego

Co do zasady można mówić o dwojakiego rodzaju konsekwencjach realizowania płatności bez pośrednictwa rachunku płatniczego (bankowego). Pierwsza wynika wprost z przepisów ustaw podatkowych. Drugą zawdzięczamy orzecznictwu sądów administracyjnych. Samo pr. przeds. (podobnie jak poprzednio usdg) nie przewiduje bowiem żadnych sankcji za nieprzestrzeganie wymogu określonego w art. 19 tej ustawy.

  • Konsekwencje podatkowe

Stosownie do regulacji zawartej w art. 15d ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: updop) podatnicy nie zaliczają do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca transakcji określonej w art. 19 pr. przeds. została dokonana „bez pośrednictwa rachunku płatniczego”. Wskutek przesunięcia terminu płatności w czasie może zaistnieć sytuacja, w której do takiego zaliczenia kosztów de facto dojdzie. Należy wówczas postępować zgodnie z regulacją zawartą w art. 15d ust. 2 updop. Podatnicy obowiązani są zmniejszyć koszty uzyskania przychodów, a w przypadku braku takiej możliwości zwiększyć odpowiednio przychody – w miesiącu, w którym została dokonana płatność bez pośrednictwa rachunku płatniczego.

Na mocy art. 22p ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: updof) analogiczne obostrzenia dotykają podatników tego podatku prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą.

  • Obowiązek zwrotu dofinansowania z budżetu UE

Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych uprawnia do postawienia następującej tezy: jeżeli w umowie o dofinansowanie projektu z budżetu Unii Europejskiej zostanie zawarte postanowienie przewidujące obowiązek przestrzegania przez beneficjenta wymogu określonego w art. 19 pr. przeds. (co – jak się wydaje – jest już obecnie regułą), to bezpośrednim skutkiem nieprzestrzegania tego postanowienia będzie wydanie decyzji zobowiązującej beneficjenta do zwrotu odpowiedniej części dofinansowania. Wydatki w tej części, w jakiej zostały rozliczone bez pośrednictwa rachunku płatniczego (bankowego), są bowiem uznawane za niekwalifikowalne. Na takim stanowisku stanął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w wyroku z 14 stycznia 2014 r. (II SA/Op 469/13). Zaaprobował je następnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 czerwca 2015 r. (II GSK 1059/14).

Identyfikacja przesłanek świadczących o spełnieniu wymogów

Ze względu na dotkliwe konsekwencje natury fiskalnej oraz te, które wynikają z przyjętych zasad korzystania ze środków unijnych, prawidłowa identyfikacja przesłanek świadczących o dopełnieniu obowiązku (spełnieniu warunku) realizacji płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego (bankowego) staje się kwestią szczególnej wagi. Ujawnia się przy tym potrzeba porównania wskazanych wcześniej regulacji ustaw podatkowych z regulacją zawartą w art. 19 pr. przeds. Chodzi o ustalenie, czy wymogi zawarte w tych przepisach można uznawać za tożsame.

[...]

Autor jest doktorem nauk prawnych.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.