Finanse publiczne

Strona główna » Październik 2019 » Budżet i podatki » Finansowe i prawne aspekty tworzenia stref czystego transportu

Brosz o finansach

Rys. B.Brosz

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Sławomir Czarnecki

Finansowe i prawne aspekty tworzenia stref czystego transportu

Strefy czystego transportu mają ułatwiać walkę z zanieczyszczeniem powietrza w większych miastach. Dostęp do nich podlega ograniczeniu i może się wiązać z koniecznością uiszczenia opłaty. Wpływy z tego tytułu stanowią dochód gminy. Obowiązujące w tej mierze przepisy nie są jednak zbyt precyzyjne i mogą być źródłem problemów interpretacyjnych.

Transport drogowy jest wciąż jednym z głównych źródeł emisji zanieczyszczeń powietrza1. Stąd bierze się potrzeba wprowadzania rozwiązań prawnych mających na celu uprzywilejowanie użytkowników pojazdów zeroemisyjnych. Proces tworzenia barier dla użytkowników pojazdów napędzanych konwencjonalnymi silnikami spalinowymi został już zapoczątkowany. Umożliwienie ustanawiania stref czystego transportu jest tego najlepszym dowodem.

Ramy prawne tworzenia i funkcjonowania stref

Koncepcja stref czystego transportu znalazła swoje urzeczywistnienie w przepisach ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych (dalej: uepa). Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 39 ust. 1 uepa ten rodzaj strefy można było ustanowić w każdej gminie, na obszarze zwartej zabudowy mieszkaniowej z koncentracją budynków użyteczności publicznej. Szybko jednak doszło do nowelizacji2 ustawy, w wyniku której dopuszczalność ustanawiania stref czystego transportu została ograniczona do gmin liczących powyżej 100 000 mieszkańców. W aktualnym stanie prawnym organy stanowiące wyselekcjonowanych w ten sposób jednostek samorządu terytorialnego (dalej: jst) mogą podejmować uchwały w sprawie utworzenia stref czystego transportu dla terenów śródmiejskiej zabudowy lub ich części, jeżeli stanowią one zgrupowania intensywnej zabudowy na obszarze śródmieścia, określone w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku ich braku – w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin.

Podjęcie uchwały, o której mowa w art. 39 ust. 1 uepa, ma na celu zapobieżenie negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi i środowisko zanieczyszczeń pochodzących z transportu. Wspomniana nowelizacja niczego w tym zakresie nie zmieniła. W jej wyniku doprecyzowano jednak, że strefę czystego transportu można ustanowić wyłącznie na obszarze obejmującym drogi, których zarządcą jest gmina.

  •  Pojazdy nieobjęte ograniczeniami

Możliwość wjazdu do strefy pojazdów innych niż elektryczne, napędzane wodorem lub gazem ziemnym3 podlega istotnemu ograniczeniu. Nie dotyczy ona jednak pojazdów wykorzystywanych przez Policję, Inspekcję Transportu Drogowego, Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego, Centralne Biuro Antykorupcyjne, Straż Graniczną, Służbę Ochrony Państwa, Służbę Więzienną, Krajową Administrację Skarbową, jednostki ochrony przeciwpożarowej, Morską Służbę Poszukiwania i Ratownictwa oraz służby ratownicze. Brak ograniczeń rozciąga się także na pojazdy używane we flocie obsługującej Kancelarię Prezesa Rady Ministrów, pojazdy zarządów dróg i realizujące zadania na rzecz zarządców dróg, pojazdy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej4, pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t będące w posiadaniu lub użytkowaniu mieszkańców wyznaczonej strefy, specjalistyczne środki transportu sanitarnego wykorzystywane przez zespoły ratownictwa medycznego oraz zespoły transportu sanitarnego, a także autobusy zeroemisyjne i autobusy szkolne. Właściwa rada gminy może uzupełnić powyższy katalog, ustanawiając w uchwale inne wyłączenia pozwalające na wjazd do strefy.

  • Zakres uchwały rady gminy

Uchwała w sprawie ustanowienia strefy czystego transportu obligatoryjnie określa granice obszaru strefy (oznaczane znakami drogowymi), sposób organizacji ograniczenia wjazdu do strefy oraz dodatkowe sposoby podania do publicznej wiadomości treści tej uchwały (art. 40 ust. 2 uepa).

Jednym z dodatkowych elementów uchwały może być unormowanie rozszerzające ustawowy katalog pojazdów (podmiotów) uprawnionych do bezpłatnego wjazdu na teren strefy. W art. 39 ust. 4 uepa postanowiono bowiem, że takie specjalne wyłączenie od ograniczeń powinno się znaleźć w uchwale ustanawiającej strefę czystego transportu, jeżeli rada gminy zdecyduje się skorzystać z przysługującej jej w tym zakresie kompetencji. W ten sam sposób organ stanowiący gminy przesądza kwestię dopuszczalności odpłatnego poruszania się po strefie innych pojazdów, co z kolei jednoznacznie wynika z regulacji art. 39 ust. 4a uepa. W zgodzie z tym przepisem rada gminy w uchwale ustanawiającej strefę czystego transportu może dopuścić poruszanie się po niej, w okresie nie dłuższym niż 3 lata od dnia przyjęcia uchwały, pojazdów innych niż określone w art. 39 ust. 1 i 3–4 uepa – pod warunkiem uiszczenia opłaty.

Uchwała stanowiąca podstawę funkcjonowania strefy jest aktem prawa miejscowego, bez względu na to, czy zawiera dodatkowe (nieobligatoryjne) elementy, o których mowa w art. 39 ust. 4 i 4a uepa, czy też ogranicza się wyłącznie do unormowania kwestii wymienionych w art. 40 ust. 2 tej ustawy.

[...]

Autor jest doktorem nauk prawnych.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.