Finanse publiczne

Strona główna » Październik 2019 » Kontrola finansowa » Odpowiedzialność głównego księgowego i skarbnika

Brosz o finansach

Wrzesień 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Zofia Wojdylak-Sputowska, Arkadiusz Sputowski

Odpowiedzialność głównego księgowego i skarbnika

Kwestie odpowiedzialności wynikającej z popełnienia czynów zabronionych, niewykonywania obowiązków lub innych negatywnych zjawisk związanych z pracą głównego księgowego jsfp oraz skarbnika jst zostały ujęte w wielu aktach prawnych. Istotnym elementem przypisania takiej odpowiedzialności jest skuteczne powierzenie obowiązków.

Rys. B. Brosz

Dwa podstawowe akty prawne, tj. ustawa o rachunkowości (dalej: uor) oraz ustawa o finansach publicznych (dalej: ufp), określają, jakie zadania wykonuje główny księgowy jednostki sektora finansów publicznych (dalej: jsfp) oraz skarbnik jednostki samorządu terytorialnego (dalej: jst). Tylko przepisy ufp wskazują jednak, jakie kwalifikacje powinny mieć osoby zajmujące te stanowiska. Kwestie odpowiedzialności za naganne zachowania, niewykonywanie obowiązków lub inne negatywne zjawiska związane z tymi funkcjami zostały natomiast ujęte w wielu aktach prawnych. Wszystkie te zagadnienia zostaną szczegółowo omówione w niniejszym artykule.

Status głównego księgowego w jsfp

Obowiązujące prawo nie reguluje zawodu księgowego, za wyjątkiem funkcji głównego księgowego zatrudnionego w sektorze finansów publicznych. Obecnie nie ma też ustanowionych kryteriów, które musi spełniać osoba pracująca w charakterze głównego księgowego na podstawie stosunku pracy. Kierownik jednostki samodzielnie może ustalić (i najczęściej ustala) zasady, według których będzie dokonywał wyboru odpowiedniej osoby na to stanowisko.

Osoba, która chce pełnić funkcję głównego księgowego w jsfp, musi natomiast spełniać wymagania określone w przepisach ufp. Z art. 54 ust. 2 ufp wynika, że głównym księgowym jsfp, w tym jednostki budżetowej, może być osoba, która:

1) ma obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, chyba że odrębne ustawy uzależniają zatrudnienie w jsfp od posiadania obywatelstwa polskiego;

2) ma pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzysta z pełni praw publicznych;

3) nie była prawomocnie skazana za przestępstwo przeciwko mieniu, przeciwko obrotowi gospodarczemu, przeciwko działalności instytucji państwowych oraz samorządu terytorialnego, przeciwko wiarygodności dokumentów lub za przestępstwo skarbowe;

4) posiada znajomość języka polskiego w mowie i piśmie w zakresie koniecznym do wykonywania obowiązków głównego księgowego;

5) spełnia jeden z poniższych warunków:

– ukończyła ekonomiczne jednolite studia magisterskie, ekonomiczne wyższe studia zawodowe, uzupełniające ekonomiczne studia magisterskie lub ekonomiczne studia podyplomowe i posiada co najmniej 3-letnią praktykę w księgowości;

– ukończyła średnią, policealną lub pomaturalną szkołę ekonomiczną i posiada co najmniej 6-letnią praktykę w księgowości;

– jest wpisana do rejestru biegłych rewidentów na podstawie odrębnych przepisów;

– posiada certyfikat księgowy uprawniający do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych albo świadectwo kwalifikacyjne uprawniające do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, wydane na podstawie odrębnych przepisów.

Z zacytowanej regulacji wynika, że kwalifikacje niezbędne do wykonywania zawodu głównego księgowego obejmują zarówno odpowiednią wiedzę, jak i umiejętności praktyczne, gwarantujące sprawne wykonywanie zadań.

Obowiązki głównego księgowego określone w ufp i uor

Podstawowym obowiązkiem głównego księgowego wynikającym z ufp jest prowadzenie rachunkowości jednostki. Próbując ustalić zakres tego obowiązku, należy odnieść się do przepisów uor. Zgodnie z art. 4 ust. 3 uor rachunkowość jednostki obejmuje:

1) przyjęte zasady (politykę) rachunkowości;

2) prowadzenie, na podstawie dowodów księgowych, ksiąg rachunkowych ujmujących zapisy zdarzeń w porządku chronologicznym i systematycznym;

3) okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i pasywów;

4) wycenę aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku finansowego;

5) sporządzanie sprawozdań finansowych;

6) gromadzenie i przechowywanie dowodów księgowych oraz pozostałej dokumentacji przewidzianej ustawą;

7) poddanie badaniu i ogłoszenie sprawozdań finansowych w przypadkach przewidzianych ustawą.

Do pozostałych obowiązków głównego księgowego jsfp zaliczono w regulacjach ufp:

1) wykonywanie dyspozycji środkami pieniężnymi;

2) dokonywanie wstępnej kontroli zgodności operacji gospodarczych i finansowych z planem finansowym;

3) dokonywanie wstępnej kontroli kompletności i rzetelności dokumentów dotyczących operacji gospodarczych i finansowych.

  • Wstępna kontrola

Dowodem przeprowadzenia przez głównego księgowego wstępnej kontroli zgodności operacji z planem finansowym oraz kompletności i rzetelności dokumentów dotyczących tej operacji jest podpis głównego księgowego złożony na dokumentach. Należy podkreślić, że kontrola wydatków jest dokonywana nie tylko pod kątem formalnie rozumianej legalności, ale także konsekwencji, jakie proponowany wydatek może powodować dla szeroko rozumianych finansów publicznych. Złożenie przez głównego księgowego podpisu na dokumencie oznacza, że:

1) nie zgłasza zastrzeżeń co do przedstawionej przez właściwych rzeczowo pracowników oceny prawidłowości operacji i jej zgodności z prawem;

2) nie zgłasza zastrzeżeń co do kompletności oraz formalno-rachunkowej rzetelności i prawidłowości dokumentów dotyczących danej operacji;

3) zobowiązania wynikające z operacji mieszczą się w planie finansowym.

[...]

Zofia Wojdylak-Sputowska – audytor wewnętrzny (lic. MF nr 344/2004), specjalista w zakresie finansów komunalnych, budżetu jst, podatków i opłat lokalnych oraz egzekucji administracyjnej.

Arkadiusz Sputowski – audytor wewnętrzny (lic. MF 134/2004), długoletni pracownik służb podatkowych państwa i jst, doświadczony wykładowca i trener.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.