Finanse publiczne

Strona główna » Sierpień 2017 » Kadry i płace » Kontrola wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych

Brosz o finansach

Grudzień 2017

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Tomasz Głębocki

Kontrola wykonywania zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych

Płatnik składek, który nie zgadza się z ustaleniami kontrolerów ZUS, może zakwestionować zasadność ustaleń inspektora kontroli w drodze zastrzeżeń składanych do protokołu kontroli. Po zakończeniu postępowania jedynym sposobem na podważenie ustaleń kontrolnych jest droga postępowania sądowego.

Rys. B. Brosz

Kontrolą z zakresu właściwego stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych może być objęty każdy podmiot, który posiada status płatnika składek, tj. podmiotu zobowiązanego do rozliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne.

Podstawa prawna

Zasady prowadzenia postępowania kontrolnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) określono w rozdziale 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: usus) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu przeprowadzania kontroli płatników składek (dalej: rozporządzenie RM). Do kontroli płatników składek będących przedsiębiorcami stosuje się także przepisy rozdziału 5 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (dalej: usdg).

Zakres kontroli ZUS

Kontrolę wykonywania zadań i obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych przez płatników składek (zob. ramka „Obszary podlegające...”) przeprowadzają inspektorzy kontroli ZUS, powoływani przez Prezesa ZUS na wniosek głównego inspektora kontroli ZUS i spełniający wymagania określone w art. 93 usus. W kontroli mogą uczestniczyć także pracownicy ZUS niebędący inspektorami kontroli – przed przystąpieniem do egzaminu kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 93 ust. 1 pkt 5 usus.

Częstotliwość kontroli

Postępowaniem kontrolnym prowadzonym przez ZUS może być objęty każdy płatnik składek, bez względu na to, czy opłaca składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne, czy też opłaca je również za inne osoby ubezpieczone, np. za pracowników. Każdy z tych dwóch wariantów opłacania składek wiąże się jednak z inną częstotliwością kontroli. W myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia RM kontrole płatników zobowiązanych do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, z wyłączeniem płatników zobowiązanych do opłacania składek wyłącznie na własne ubezpieczenie, przeprowadza się z częstotliwością umożliwiającą dochodzenie należności z tytułu składek i wypłaconych świadczeń, a więc uwzględniającą terminy przedawnienia, o których mowa w art. 24 usus (co do zasady należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne). Częstsze kontrole takich płatników mogą być prowadzone jedynie w uzasadnionych przypadkach.

Analiza ryzyka naruszeń

Ponadto od 1 stycznia 2017 r. pojawiły się dodatkowe zasady typowania do kontroli płatników składek posiadających status przedsiębiorcy. Wprowadzono je w art. 78a usdg na mocy ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawienia otoczenia prawnego przedsiębiorców. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu kontrole planuje się i przeprowadza po uprzednim dokonaniu analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa w ramach wykonywania działalności gospodarczej. Analiza ta powinna obejmować identyfikację obszarów podmiotowych i przedmiotowych, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe. Sposób przeprowadzenia analizy określa organ kontroli lub organ nadrzędny. Przykładowo więc ZUS powinien typować do kontroli takich płatników, którzy zgodnie z posiadanymi danymi lub informacjami stosują rozwiązania obarczone dużym ryzykiem występowania naruszeń w obszarze realizacji obowiązków z zakresu ubezpieczeń społecznych, np. nagminnie zawierają umowy o dzieło, które w rzeczywistości mogą mieć charakter umów zlecenia.

Uprawnienia inspektora kontroli ZUS

Ustawodawca przyznał inspektorom kontroli ZUS wiele uprawnień, które mają im pomóc w sprawnym przeprowadzeniu kontroli.

[...]

Autor jest radcą prawnym zatrudnionym w państwowej jednostce organizacyjnej. Specjalizuje się w prawie ubezpieczeń i prawie pracy.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.