Finanse publiczne

Strona główna » Styczeń 2020 » Kadry i płace » Świadczenia z zfśs na rzecz emerytów i rencistów – obowiązki płatnika

Brosz o finansach

Luty 2020

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Aleksander Gniłka

Świadczenia z zfśs na rzecz emerytów i rencistów – obowiązki płatnika

Pomoc socjalna przyznawana przez jednostkę emerytom i rencistom będącym jej byłymi pracownikami nie zawsze będzie zwolniona z opodatkowania. W razie konieczności naliczenia podatku dochodowego płatnik powinien przesłać drogą elektroniczną do urzędu skarbowego – do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym – roczną deklarację PIT-8AR.

Pracodawca – stosownie do swoich możliwości i warunków – powinien zaspokajać bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników. Powinność ta wynika z art. 16 ustawy Kodeks pracy. Jednocześnie pracodawca musi też brać pod uwagę przepisy ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (dalej: ustawa o zfśs), która określa zasady tworzenia funduszu (dalej również: zfśs) i gospodarowania jego środkami. Środki te są przeznaczane na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z funduszu, na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych oraz na tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli oraz innych form wychowania przedszkolnego.

Osoby uprawnione do świadczeń

Obowiązek tworzenia zfśs w jednostkach sektora finansów publicznych wynika wprost z ustawy o zfśs. Co ważne, pracodawcy prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych mają obowiązek tworzenia zfśs bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników.

Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o zfśs osobami uprawnionymi do korzystania z funduszu są:

1) pracownicy i ich rodziny;

2) emeryci i renciści, będący byłymi pracownikami, i ich rodziny;

3) inne osoby, którym pracodawca przyznał w regulaminie zfśs prawo do korzystania ze środków funduszu socjalnego.

Z przywołanej regulacji wprost wynika, że z mocy prawa pomocą socjalną są objęci nie tylko pracownicy, lecz również emeryci i renciści, którzy byli kiedyś pracownikami zakładu, oraz ich rodziny. Ponadto pracodawca w regulaminie zfśs może dodatkowo wskazać inne osoby uprawnione, które będą mogły korzystać ze świadczeń socjalnych.

Byli pracownicy, którzy odeszli z pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę (podobnie jak inne osoby uprawnione), nie mają bezpośredniego prawa do roszczenia o przyznanie i wypłatę świadczeń socjalnych przez podmiot tworzący fundusz. Warunki korzystania przez wymienione osoby ze świadczeń socjalnych są ustalane przez ten podmiot w regulaminie uzgadnianym z zakładowymi organizacjami związkowymi. Administrator zfśs, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa, uzgadnia regulamin z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.

Cele wydatkowania środków zfśs

Środki z zfśs mogą zostać przeznaczone wyłącznie na:

1) usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku;

2) działalność kulturalno-oświatową;

3) działalność sportowo-rekreacyjną;

4) opiekę nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, sprawowaną przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego;

5) udzielanie pomocy materialnej – rzeczowej lub finansowej;

6) udzielanie zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową.

Kryteria przyznawania pomocy

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o zfśs przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z zfśs. Katalog ten jest zamknięty, co oznacza, że zasadniczo pracodawca nie może wprowadzić innych kryteriów dostępu do świadczeń z funduszu. Należy pamiętać, że podstawą przyznawania świadczeń nie mogą być kryteria pozasocjalne.

Potwierdził to Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 4 kwietnia 2017 r. (III AUa 934/16), w którym stwierdzono, że regulamin zfśs powinien respektować i doprecyzować (jako lex specialis) zawartą w art. 8 ust. 1 ustawy o zfśs zasadę podziału świadczeń z funduszu na podstawie analizy sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osób uprawnionych. To oznacza, że pracodawca nie może uzależniać pomocy od wybranych przez siebie kryteriów. To kryterium socjalne jest przesłanką decydującą o tym, na jaką pomoc socjalną od zakładu mogą liczyć byli pracownicy. Głównym zadaniem zfśs jest bowiem – zdaniem sądu – niwelowanie różnic w sytuacji materialnej uprawnionych.

W związku z tym wydatkowanie środków zfśs z zastosowaniem np. kryterium stażu pracy, bez uwzględnienia kryterium socjalnego i sprzecznie z zakładowym regulaminem świadczeń socjalnych, jest niezgodne z art. 8 ustawy o zfśs (zob. przykład 1). Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 16 sierpnia 2005 r. (I PK 12/05). Nie wolno przy tym zapominać, że związki zawodowe – na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o zfśs – mają prawo wystąpienia do sądu pracy z żądaniem zwrotu środków wydatkowanych niezgodnie z przepisami tej ustawy.

Ograniczenie uprawnień

Warto zwrócić uwagę, że jeśli praco­dawca spełnia ustawowy wymóg stosowania kryterium socjalnego, może ograniczyć byłym pracownikom dostęp do niektórych świadczeń przyznawanych z funduszu. Należy jednak pamiętać, że wszelkie tego typu ograniczenia muszą zostać określone w regulaminie zfśs. Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o zfśs to pracodawca w regulaminie określa zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu oraz zasady przeznaczania jego środków na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej.

[...]

Autor jest doradcą podatkowym, prezesem zarządu w Tax Support Center Sp. z o.o. we Wrocławiu, wykładowcą, szkoleniowcem, autorem licznych publikacji.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.