Finanse publiczne

Strona główna » Wrzesień 2017 » Budżet i podatki » Nowe zasady ustanawiania zastawów skarbowych

Brosz o finansach

Październik 2017

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Zofia Wojdylak-Sputowska, Arkadiusz Sputowski

Nowe zasady ustanawiania zastawów skarbowych

W wyniku zmian w przepisach ordynacji podatkowej, wprowadzonych 1 stycznia oraz 1 lipca 2017 r., zaczęły obowiązywać nowe zasady ustanawiania, funkcjonowania oraz wygasania zastawu skarbowego, a także dodatkowe obowiązki związane z prowadzeniem rejestru zastawów. Wdrażając stosowne procedury w tym zakresie, trzeba też uwzględnić przepisy przejściowe.

Zgodnie z art. 41 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (dalej: op) Skarbowi Państwa i jednostkom samorządu terytorialnego – z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2 op, a także z tytułu zaległości podatkowych stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości – przysługuje zastaw skarbowy na wszystkich będących własnością podatnika oraz stanowiących współwłasność łączną podatnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw wynosi w dniu ustanowienia zastawu co najmniej 12 400 złotych.

Istota zastawu skarbowego

Zastaw skarbowy jest zaliczany do praw rzeczowych ograniczonych i stanowi zabezpieczenie rzeczowe wierzytelności. Powstaje z mocy prawa w sytuacji wystąpienia przesłanek określonych w op i można go uznać za szczególną postać zastawu ustawowego. Przepisy op regulują bowiem zastaw skarbowy odmiennie niż klasyczny zastaw ustawowy, zwłaszcza gdy chodzi o jego przedmiot, sposób powstania i pierwszeństwo zaspokojenia. Regulacje te wynikają ze specyfiki zobowiązania podatkowego, odznaczającego się na tle innych rodzajów zobowiązań zabezpieczonych zastawem ustawowym1.

Zastaw skarbowy – odmiennie niż zastaw zwykły unormowany w kodeksie cywilnym – powstaje przymusowo w wyniku samodzielnych czynności organu podatkowego, a nie w drodze umowy (zob. ramka „Podstawa wniosku...”). Przedmiot zastawu skarbowego nadal pozostaje we władaniu zastawcy, czyli dłużnika, który może nim swobodnie dysponować i czerpać z niego pożytki, podczas gdy przedmiot zastawu zwykłego musi być wydany zastawnikowi, czyli wierzycielowi.

Stronami podatkowego stosunku prawnego przy zastawie skarbowym są:

1) zastawcy: podatnik, płatnik, inkasent, następca prawny, osoba trzecia odpowiadająca za zaległości podatkowe;
2) zastawnik: Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo samorządowe, związek międzygminny).

Dla istnienia zastawu skarbowego nieistotny jest status zastawcy – podmiotem oddziaływania regulacji op w tym zakresie może być zarówno osoba fizyczna, osoba prawna, jak i jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.

Przedmiotem zastawu skarbowego są wszystkie rzeczy ruchome i zbywalne prawa majątkowe zastawcy, bez względu na to, czy są one wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej, czy też służą bieżącym celom życia codziennego.

Spis rzeczy ruchomych oraz zbywalnych praw majątkowych

W art. 42 op zobowiązano organy podatkowe państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego do sporządzania spisu rzeczy ruchomych oraz zbywalnych praw majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego. Spis ten ma służyć dokładnemu określeniu, jakie rzeczy posiada zastawca oraz jaka jest ich wartość. Jest to o tyle istotne, że jak już wspomniano wcześniej, rzeczy ruchome oraz zbywalne prawa majątkowe – pomimo ustanowienia zastawu skarbowego – dalej pozostają we władaniu właściciela.

[…]

Zofia Wojdylak-Sputowska – audytor wewnętrzny i zewnętrzny środków pochodzących z UE, specjalista w zakresie finansów komunalnych, budżetu jst, podatków i opłat lokalnych oraz egzekucji administracyjnej.

Arkadiusz Sputowski – audytor wewnętrzny i zewnętrzny środków pochodzących z UE, długoletni pracownik służb podatkowych państwa i jst, doświadczony wykładowca i trener.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.