Finanse publiczne

Strona główna » Wrzesień 2019 » Kontrola finansowa » Program naprawczy SPZOZ

Brosz o finansach

Listopad 2019

Polecamy

Książki

Publikacje wydawane w ramach Biblioteki Finanse Publiczne oraz Biblioteki Administracja Publiczna to profesjonalne i praktyczne opracowania podejmujące zagadnienia z zakresu szeroko rozumianej administracji publicznej. więcej »

 
Zuzanna Świerc

Program naprawczy SPZOZ

Do końca września br. samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, które miniony rok zakończyły stratą netto, są zobowiązane przygotować program naprawczy na okres nie dłuższy niż 3 lata i przedłożyć go podmiotowi tworzącemu do zatwierdzenia (art. 59 ust. 4 udl).

Procedurę postępowania w przypadku wystąpienia straty w samodzielnym publicznym zakładzie opieki zdrowotnej (dalej: SPZOZ) regulują przepisy rozdziału 3 ustawy o działalności leczniczej (dalej: udl). Co do zasady SPZOZ powinien samodzielnie pokryć swoją stratę z funduszu zakładu, zbudowanego przez jednostkę z wcześniejszych zysków (art. 57 udl). Jeśli jednak wartość funduszu nie jest wystarczająca, aby pokryć wygenerowaną stratę w całości, wówczas obowiązek ten może przejść na podmiot tworzący. Wielkość straty, jaka może być pokryta przez podmiot tworzący, nie może jednak przekroczyć wartości wyniku finansowego SPZOZ-u skorygowanego o amortyzację, co oznacza, że nie zawsze strata SPZOZ-u będzie pokryta. W sytuacji bowiem, gdy jednostka nie posiada własnego źródła pokrycia straty, a wartość straty nominalnie nie przekracza kosztów amortyzacji, wynik taki pozostanie nierozliczony. W praktyce taka sytuacja zdarza się dość często, gdyż SPZOZ-y zarządzają znaczącym majątkiem w postaci nieruchomości i sprzętu medycznego, generując koszty amortyzacji istotne dla wyniku finansowego.

Wprowadzając konieczność sporządzenia programu naprawczego przez kierownika SPZOZ-u przynoszącego stratę, ustawodawca zakładał, że obowiązek ten będzie dobrym narzędziem motywującym, a jednocześnie wzmocni odpowiedzialność kierownika podmiotu leczniczego za jego wynik finansowy i przyczyni się do prowadzenia racjonalnej gospodarki finansowej. W ocenie ustawodawcy samo przekazywanie środków z budżetu państwa, jednostek samorządu terytorialnego czy też uczelni medycznych na pokrycie straty netto (ujemnego wyniku finansowego) SPZOZ-ów nie gwarantuje bowiem racjonalności i roztropności ich wydatkowania (zob. druk sejmowy nr 562 – uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o działalności leczniczej oraz niektórych innych ustaw).

Założenia i struktura programu naprawczego

Niezależnie od wielkości straty, jej relacji do przychodów, pokrycia przez sam zakład czy przez podmiot tworzący, każdy SPZOZ, który zakończył 2018 rok stratą netto, musi przygotować program naprawczy do 30 września br. Nie przewidziano żadnego zwolnienia z tego obowiązku dla jednostek, co do których podmiot tworzący, zatwierdzając sprawozdanie finansowe, nie zdecydował o pokryciu wyniku, w następstwie oczekujących na likwidację, jak również dla tych, których sprawozdanie nie zostało zatwierdzone w ogóle.

Ustawa nie zawiera szczegółowych wytycznych sporządzenia dokumentu, wskazuje jedynie ogólnie, że dokument ten:

1) powinien uwzględniać złożony wcześniej raport o sytuacji ekonomiczno-finansowej;
2) ma obejmować nie więcej niż trzy kolejne lata;
3) termin jego przygotowania i złożenia podmiotowi tworzącemu upływa 30 września.

Wskazanie na raport o sytuacji ekonomiczno-finansowej jako na podstawę do przygotowania programu naprawczego ma tutaj zasadnicze znaczenie. Wspomniane regulacje wymuszają w ten sposób zachowanie logicznej ciągłości składanych dokumentów o charakterze finansowym (sprawozdanie finansowe → raport o sytuacji ekonomiczno-finansowej → program naprawczy), a sam raport, dostarczając wielu niezbędnych informacji do przedstawienia obrazu sytuacji jednostki (wskaźniki zyskowności, płynności finansowej, zadłużenia), może przy tym stanowić część opracowania.

Pozytywnie należy ocenić także pozostawienie do decyzji SPZOZ-u (i podmiotu tworzącego) ostatecznego zasięgu czasowego programu naprawczego. Z jednej strony podejmowanie działań o charakterze naprawczym – często restrukturyzacyjnych, reorganizacyjnych, związanych z inwestycjami – przynosi efekty w perspektywie raczej długofalowej, z drugiej jednak strony, biorąc pod uwagę chociażby zmienność warunków ekonomicznych, dużo łatwiej zaplanować i ustalić ryzyko dla działania w krótkim okresie. Wiele jednostek decyduje się na przygotowanie programu naprawczego na okres krótszy niż maksymalny (rok lub dwa), uzasadniając ten wybór obserwowaną dużą zmien­nością otoczenia formalno-prawnego w systemie ochrony zdrowia.

Wreszcie określenie terminu złożenia programu naprawczego daje obu stronom czas na wdrożenie działań i przede wszystkim na formalne ich ujęcie w planie finansowym SPZOZ-u czy w budżecie lub planie finansowym podmiotu tworzącego. Należy pamiętać, że w przeciwieństwie do stanowiącej część raportu prognozy sytuacji ekonomiczno-finansowej (która ma charakter orientacyjny, przypuszczający), zatwierdzony program naprawczy musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w dokumentach planistycznych i mieć przełożenie na konkretne pozycje planu.

Układ i treść programu naprawczego nie zostały zdefiniowane w ustawie, co pozwala każdej jednostce na stworzenie struktury dostosowanej do indywidualnych jej potrzeb. Tworząc program naprawczy, można jednak sięgnąć do wcześniejszych rozwiązań stosowanych w ochronie zdrowia. W latach 2000. zadłużone publiczne zakłady opieki zdrowotnej mogły skorzystać ze specjalnej pomocy państwa polegającej na częściowym oddłużeniu (umorzeniu zobowiązań publicznoprawnych), rozłożeniu na raty zobowiązań względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i uzyskaniu preferencyjnego kredytu (pożyczki restrukturyzacyjnej) na spłatę pozostałych wierzytelności (wobec pracowników i innych wierzytelności cywilnoprawnych). Ustawa o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej uzależniała przyznanie takiej pomocy m.in. od przygotowania specjalnego programu restrukturyzacyjnego, który należało poddać opinii zakładowych organizacji związkowych, właściwego oddziału Banku Gospodarstwa Krajowego, który udzielał pożyczki, oraz Narodowego Funduszu Zdrowia.

[...]

Autorka jest doświadczonym głównym księgowym podmiotów leczniczych i instytucji. Doradza podmiotom leczniczym i ich podmiotom tworzącym, prowadzi audyty i szkolenia.

Pełna treść artykułu jest dostępna w papierowym wydaniu pisma.
Zapraszamy do składania zamówień na prenumeratę i numery archiwalne.