Ministerstwo Finansów i Gospodarki przygotowało projekt istotnych zmian w ordynacji podatkowej, które dotyczą osobistej odpowiedzialności osób fizycznych za zobowiązania spółek i innych osób prawnych (projekt UC138). Regulacje te nie odnoszą się wyłącznie do zobowiązań podatkowych. Mogą też znaleźć odpowiednie zastosowanie do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, w tym do należności z tytułu zwrotu dotacji. Zgodnie bowiem z art. 67 ufp do spraw dotyczących takich należności stosuje się odpowiednio przepisy działu III ordynacji podatkowej.
Projekt jest związany z wyrokami TSUE (C-277/24 i C-278/24), który wskazał, że członkowie zarządu muszą mieć prawo do skutecznej obrony w postępowaniach dotyczących ich odpowiedzialności za zaległości spółki. Planowana nowelizacja wykracza jednak poza wykonanie tych wyroków i zasadniczo zmienia dotychczasową koncepcję odpowiedzialności. Kładzie nacisk na ocenę należytej staranności i przewiduje rozszerzenie kręgu odpowiedzialnych na osoby faktycznie zarządzające spółką (bezpośrednio lub pośrednio). Jednocześnie zakłada możliwość zabezpieczenia przyszłego zobowiązania na prywatnym majątku jeszcze przed wydaniem decyzji przesądzającej o odpowiedzialności.
W mojej ocenie największe zastrzeżenia budzi połączenie nieostrych kryteriów należytej staranności z odwróceniem ciężaru dowodu i możliwością wcześniejszego zabezpieczenia prywatnego majątku. Może to prowadzić do nadmiernego przenoszenia ryzyka działalności spółki na osoby fizyczne i do konsekwencji finansowych przed ostatecznym ustaleniem odpowiedzialności. Ze względu na zakres proponowanych zmian proces legislacyjny powinien być uważnie obserwowany – zarówno przez organy podatkowe, jak i instytucje udzielające dotacji.
