Nowa klasyfikacja budżetowa

Artykuł pochodzi z wydania: Maj 2026

Reforma klasyfikacji budżetowej oznacza istotną zmianę systemu grupowania dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów. Dotychczasowe paragrafy zmieniły swoją numerację i zakres przedmiotowy, dlatego największym wyzwaniem będzie szczegółowa analiza nowej struktury podziałek klasyfikacyjnych.

Prawodawca wykonał kolejny krok w ramach reformy systemu budżetowego – przedstawił bowiem nową klasyfikację budżetową. Jej system został określony w rozporządzeniu Ministra Finansów i Gospodarki z 20 kwietnia 2026 r. w sprawie szczegółowej klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych (dalej: rozporządzenie).

Choć przepisy rozporządzenia weszły w życie 29 kwietnia 2026 r. (z dniem następującym po dniu ogłoszenia), to będą miały zastosowanie po raz pierwszy do planowania ustawy budżetowej oraz projektów uchwał budżetowych jst na 2027 r. Do sprawozdania z wykonania ustawy budżetowej i sprawozdań z wykonania budżetów jst za 2026 r. wciąż będziemy natomiast stosować przepisy dotychczasowe.

Nowa szczegółowa klasyfikacja budżetowa określa:

• w załączniku nr 1 – działy i rozdziały;
• w załączniku nr 2 – paragrafy dochodów, przychodów i środków oraz wydatków i środków, w tym paragrafy określające rodzaj wydatków i środków zaliczanych do:
  • • grup wydatków, o których mowa w art. 124 ust. 1 ustawy o finansach publicznych (dalej: ufp; grupy te obejmują: transfery bieżące; świadczenia na rzecz osób fizycznych; wydatki bieżące; wydatki majątkowe i transfery majątkowe);
    • wydatków bieżących i majątkowych, o których mowa w art. 236 ust. 1–4 ufp;
• w załączniku nr 3 – paragrafy przychodów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4 ufp, oraz rozchodów, o których mowa w art. 6 ust. 2 ufp;
• w załącznikach nr 4 i 5 – klasyfikację wydatków o większej szczegółowości niż określona w § 1 rozporządzenia – dla zadań z zakresu bezpieczeństwa wewnętrznego oraz zewnętrznego.

W artykule skupimy się w szczególności na wybranych aspektach nowej klasyfikacji budżetowej dotyczących gospodarki finansowej jst.

Klasyfikacja działów i rozdziałów

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że nowe przepisy utrzymują dotychczasową strukturę klasyfikacji budżetowej, czyli podział na działy, rozdziały i paragrafy.

Istotną zmianą – w porównaniu z klasyfikacją obowiązującą jeszcze w 2026 r. – jest odejście od powiązania jej z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD). Symbole PKD nie są więc już przypisane do nowych działów. Nowa klasyfikacja kładzie bowiem nacisk na odzwierciedlenie ekonomicznego charakteru dochodów i wydatków. W konsekwencji klasyfikacja działów i rozdziałów znajduje się w jednym załączniku (w załączniku nr 1 do rozporządzenia; wcześniej klasyfikacja działów wraz z symbolami klas PKD oraz klasyfikacja rozdziałów były określone w odrębnych załącznikach).

Poza tym klasyfikacja działów nie uległa zmianie – wszystkie działy oraz ich nazwy pozostały w takim samym lub podobnym kształcie.

• Zmiany dotyczące rozdziałów

Kilka zmian wprowadzono do klasyfikacji rozdziałów:

• w dziale 010 „Rolnictwo i łowiectwo” dodano objaśnienia do rozdziału 01042 „Wyłączenie z produkcji gruntów rolnych” (rozdział ten obejmuje dochody i wydatki wynikające z ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych);
• w dziale 100 „Górnictwo i kopalnictwo” dodano rozdział 10022 „Świadczenia osłonowe” wraz objaśnieniami (rozdział ten obejmuje świadczenia, o których mowa w ustawie o osłonach socjalnych dla pracowników sektora elektroenergetycznego i branży górnictwa węgla brunatnego oraz w ustawie o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego);
• w dziale 400 „Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę” dodano rozdział 40022 „Odnawialne źródła energii”;
• w dziale 600 „Transport i łączność” dodano rozdział 60010 „Zarządzanie drogami samorządowymi” wraz z objaśnieniami (rozdział ten obejmuje funkcjonowanie zarządów dróg na szczeblu samorządowym);
• w dziale 710 „Działalność usługowa” zmieniono objaśnienia rozdziału 71013 „Prace geodezyjne i kartograficzne na potrzeby organów administracji geodezyjnej i kartograficznej” (rozdział ten obejmuje dochody i wydatki związane z realizacją zadań z zakresu geodezji i kartografii na potrzeby organów administracji geodezyjnej i kartograficznej, zlecane do wykonania podmiotom zewnętrznym, w tym dotyczące modernizacji lub aktualizacji prowadzonych przez organy baz danych oraz ich dostosowania do obowiązujących przepisów prawa);
• w dziale 720 „Informatyka” uchylono rozdział 72001 „Działalność Centrum Informatyki Statystycznej”;
• w dziale 750 „Administracja publiczna”:
  • • uchylono rozdział 75089 „Działalność Instytutu Finansów”;
    • dodano rozdział 75091 „Działalność Centrum Informatyki Statystycznej”;
    • dodano rozdział 75092 „Spadki przypadające z mocy prawa gminie i Skarbowi Państwa” (rozdział ten będzie służył do wyodrębnienia dochodów i wydatków związanych z obligatoryjnym przejęciem na mocy prawa spadku przez gminę lub Skarb Państwa jako spadkobiercę ustawowego);
    • zmieniono nazwę rozdziału 75076 na „Prezydencja Rzeczypospolitej Polskiej w Radzie Unii Europejskiej” (z nazwy tej usunięto fragment „w roku 2025”);
• w dziale 751 „Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa” uchylono rozdział 75111 „Biuro Polityki Międzynarodowej”;
• w dziale 755 „Wymiar sprawiedliwości” uchylono rozdział 75506 „Wojskowe jednostki organizacyjne prokuratury”;
• w dziale 756 „Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nieposiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem”:
  • • zastąpiono rozdział 75630 „Wpływy z podatku od wydobycia niektórych kopalin” dwoma nowymi rozdziałami: 75670 „Wpływy z podatku od wydobycia niektórych kopalin w zakresie miedzi i srebra” oraz 75671 „Wpływy z podatku od wydobycia niektórych kopalin w zakresie ropy naftowej lub gazu ziemnego”;
    • dostosowano objaśnienia w rozdziale 75694 „Planowane wpływy z podatku od wydobycia niektórych kopalin” (rozdział ma zastosowanie do planowania, a wykonanie dochodów klasyfikowane jest w rozdziałach właściwych dla poszczególnych rodzajów podatku od wydobycia niektórych kopalin);
• w dziale 757 „Obsługa długu publicznego” zmieniono nazwę rozdziału 75701 na „Obsługa zadłużenia, należności i innych operacji finansowych Skarbu Państwa na rynku zagranicznym”;
• w dziale 758 „Różne rozliczenia”:
  • • uchylono rozdział 75821 „Komisja Nadzoru Bankowego”;
    • zmieniono nazwę rozdziału 75850 na „Rozliczenia z budżetem ogólnym Unii Europejskiej z tytułu zasobów własnych”;
• w dziale 801 „Oświata i wychowanie”:
  • • uchylono rozdziały 80110 „Gimnazja”, 80111 „Gimnazja specjalne” i 80130 „Szkoły zawodowe”;
    • zmieniono nazwę rozdziału 80152 na „Realizacja zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży w liceach ogólnokształcących, technikach, szkołach policealnych, branżowych szkołach I i II stopnia oraz szkołach artystycznych” oraz odpowiednio dostosowano objaśnienia (rozdział ten obejmuje wydatki i dochody związane z realizacją zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy w tych szkołach, inne niż klasyfikowane w rozdziałach: 80121 „Licea ogólnokształcące specjalne” i 80134 „Szkoły zawodowe specjalne”);
    • zmieniono objaśnienia do rozdziału 80150 „Realizacja zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży w szkołach podstawowych” (rozdział ten obejmuje wydatki i dochody związane z realizacją zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy w tych szkołach, inne niż klasyfikowane w rozdziale 80102 „Szkoły podstawowe specjalne”);
• w dziale 852 „Pomoc społeczna” dodano rozdział 85235 „Centra usług społecznych”.

• Rozdziały związane ze świadczeniem usług publicznych i z utrzymaniem stanowisk pracy

Ponadto w rozporządzeniu zaktualizowano zapisy dotyczące rozdziałów, w których ujmuje się zadania związane ze świadczeniem usług publicznych i z utrzymaniem stanowisk pracy. Warto zwrócić tu uwagę na nowy rozdział 60010 oraz fakt, że wspomniane zapisy dotyczą nie tylko środków z dotacji, ale również z płatności. W świetle zmienionych regulacji:

• rozdziały 01043, 01044, 02001, 02002, 40002, 60004, 60013, 60014, 60015, 60016, 60017, 60019, 60020, 60021, 60022, 63003, 70005, 70007, 71004, 71012, 71013, 71015, 90001, 90003, 90004, 90005 i 92503 obejmują wszystkie dochody i wydatki na realizację zadań bezpośrednio związanych ze świadczeniem usług publicznych, o których mowa w tych rozdziałach;
• w rozdziale właściwym dla danej jednostki, w szczególności w rozdziałach 60010 (w przypadku wyodrębnienia zarządów dróg), 70001, 70004, 71001, 71002, 71003, 75018, 75020, 75023, 75026, 75085, 90017 wykazuje się – w zakresie wydatków – wyłącznie wydatki związane z utrzymaniem stanowisk pracy.

Jeśli w rozdziałach wymienionych w pierwszym punkcie (bezpośrednio związanych ze świadczeniem usług publicznych) jst otrzymuje dotacje lub płatności, to wykazuje w tych rozdziałach wydatki finansowane z dotacji lub płatności związane z realizacją zadań w sposób umożliwiający prawidłowe rozliczenie tych dotacji lub płatności. W analogiczny sposób należy klasyfikować środki z innych źródeł podlegające odrębnym zasadom rozliczania.

Klasyfikacja paragrafów

Klasyfikacja paragrafów pozostaje 4-cyfrowa. Czwartą cyfrą jest 0 lub jedna z następujących cyfr:

• 1 „Finansowanie programów ze środków bezzwrotnych pochodzących z Unii Europejskiej”;
• 2 „Współfinansowanie programów realizowanych ze środków bezzwrotnych pochodzących z Unii Europejskiej”;
• 3 „Finansowanie z pożyczek i kredytów zagranicznych oraz darowizn lub grantów przyznanych Polsce przez poszczególne kraje lub instytucje”;
• 4 „Współfinansowanie pożyczek i kredytów zagranicznych oraz darowizn lub grantów przyznanych Polsce przez poszczególne kraje lub instytucje”;
• 5 „Finansowanie z innych środków bezzwrotnych”;
• 6 „Współfinansowanie innych środków bezzwrotnych”;
• 7 „Płatności w zakresie budżetu środków europejskich oraz wypłaty dokonywane przez Polski Fundusz Rozwoju SA na realizację Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności”;
• 8 „Finansowanie programów i projektów ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, z wyłączeniem środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2, pkt 5 lit. c i d oraz pkt 6 ustawy, oraz z wyłączeniem budżetu środków europejskich”;
• 9 „Współfinansowanie programów i projektów realizowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, z wyłączeniem środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2, pkt 5 lit. c i d oraz pkt 6 ustawy”.

W budżecie środków europejskich stosuje się paragrafy z czwartą cyfrą 7.

Sposób klasyfikacji w zakresie dodawania 4. cyfry do paragrafu nie uległ więc zmianie.

Przed omówieniem najważniejszych zmian w klasyfikacji paragrafów dochodów i wydatków należy wskazać, że nowe regulacje wprowadzają zmiany w zakresie wymiaru ekonomicznego klasyfikacji. Ich przejawem jest ustalenie nowych paragrafów, które są przyporządkowane do poszczególnych grup wydatkowych zgodnie z nowelizacją ufp (uchwaloną 27 lutego 2026 r. i obowiązującą od 14 kwietnia 2026 r.).

• Paragrafy dochodów

Podstawowy podział dochodów pozostał bez zmian. W nowej klasyfikacji nadal wyróżniamy więc dochody bieżące i majątkowe. Na mocy art. 235 ust. 3 ufp do dochodów majątkowych jst zalicza się:

• dotacje i środki przeznaczone na inwestycje;
• dochody ze sprzedaży majątku;
• dochody z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

W klasyfikacji budżetowej dochody majątkowe jst są ujmowane w paragrafach: 454, 501–503, 511–513, 521–523, 526–528, 530, 531, 541, 551, 554, 555, 561, 566–569, 576, 579, 581, 587–590, 592, 594, 701–704, 711, 712, 729–731.

Analizując zmiany w klasyfikacji po stronie dochodowej, należy – naszym zdaniem – zwrócić uwagę, że:

• dotychczasowy § 001 „Wpływy z podatku dochodowego od osób fizycznych” podzielono na:
  • • § 110 „Podatek dochodowy od osób fizycznych pobierany według skali podatkowej”;
    • § 111 „Podatek dochodowy od osób fizycznych pobierany według 19% stawki podatku od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej lub działów specjalnych produkcji rolnej”;
• dotychczasowy § 003 „Wpływy ze zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych” podzielono na:
  • • § 113 „Zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych opłacany w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych”;
    • § 114 „Pozostałe kategorie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych”;
• udziały jst w podatkach dochodowych będą ujmowane w:
  • • § 119 „Udziały jednostek samorządu terytorialnego w podatku dochodowym od osób fizycznych”;
    • § 122 „Udziały jednostek samorządu terytorialnego w podatku dochodowym od osób prawnych”;
• zgodnie z oczekiwaniami jst dochody z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi zostały wydzielone z § 049 „Wpływy z innych lokalnych opłat pobieranych przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie odrębnych ustaw” – paragraf ten podzielono na:
  • • § 177 „Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi” (paragraf ten obejmuje opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi pobierane przez gminy na podstawie przepisów rozdziału 3a ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach);
    • § 178 „Inne lokalne opłaty pobierane przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie odrębnych ustaw”;
• dotychczasowy § 069 „Wpływy z różnych opłat” podzielono na:
  • • § 155 „Opłata adiacencka”;
    • § 179 „Opłaty wnoszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa”;
    • § 182 „Różne opłaty”;
• dotychczasowy § 062 „Wpływy z opłat za zezwolenia, akredytacje oraz opłaty ewidencyjne, w tym opłaty za częstotliwości” podzielono na:
  • • § 167 „Opłaty za zezwolenia, akredytacje oraz opłaty ewidencyjne”;
    • § 168 „Opłata za częstotliwości”;
    • § 169 „Opłata za zajęcie pasa drogowego”;
• § 091 „Wpływy z odsetek od nieterminowych wpłat z tytułu podatków i opłat” podzielono m.in. na:
  • • § 118 „Odsetki od nieterminowych wpłat podatku dochodowego od osób fizycznych”;
    • § 121 „Odsetki od nieterminowych wpłat podatku dochodowego od osób prawnych”;
    • § 139 „Odsetki od nieterminowych wpłat podatku od nieruchomości”;
    • § 189 „Odsetki od nieterminowych wpłat z tytułu pozostałych podatków i opłat”;
• w zakresie budżetów jst utworzono § 663 „Opłaty rodziców za pobyt i utrzymanie dzieci” (paragraf ten obejmuje w szczególności wpływy od rodziców z tytułu odpłatności za utrzymanie wychowanków w zakładach dla nieletnich, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej i za korzystanie z wychowania przedszkolnego oraz opłaty za pobyt dziecka w żłobku i innych formach opieki nad dzieckiem w wieku do lat 3) – w paragrafie tym ujmuje się dochody, które wcześniej były klasyfikowane w:
  • • § 066 „Wpływy z opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego”;
    • § 068 „Wpływy od rodziców z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej”;
• § 083 „Wpływy z usług” podzielono na:
  • • § 686 „Udostępnianie map, materiałów i informacji z powiatowego i wojewódzkiego zasobu geodezyjnego i kartograficznego” (w paragrafie tym ujmuje się wpływy i opłaty, o których mowa w art. 41b ust. 1 i 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne);
    • § 687 „Usługi pozostałe” (paragraf ten obejmuje wydatki na zakup oraz wpływy z usług niewymienionych w innych paragrafach, m.in. usług pocztowych, a także wydatki funduszu operacyjnego, którego przeznaczenie jest niejawne; paragraf ten nie obejmuje natomiast usług świadczonych przez osobę fizyczną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ustawy Prawo przedsiębiorców);
    • § 693 „Usługi świadczone przez jednostki samorządu terytorialnego na rzecz innych jednostek samorządu terytorialnego” (paragraf ten obejmuje w szczególności opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz wydatki gmin na opiekę i wychowanie dziecka w pieczy zastępczej);
• § 078 „Wpływy ze zbycia praw majątkowych” podzielono na:
  • • § 711 „Wartości niematerialne i prawne amortyzowane jednorazowo”;
    • § 712 „Wartości niematerialne i prawne”;
    • § 731 „Zbycie pozostałych praw majątkowych”;
• § 087 „Wpływy ze sprzedaży składników majątkowych” podzielono na:
  • • § 701 „Środki trwałe amortyzowane jednorazowo” (paragraf ten ma zastosowanie do zakupu i sprzedaży środków trwałych i zbiorów bibliotecznych; nie obejmuje natomiast sprzętu i uzbrojenia, o których mowa w § 703 i 704);
    • § 702 „Środki trwałe” (paragraf ten ma zastosowanie do zakupu i sprzedaży środków trwałych oraz ich ulepszenia; nie obejmuje natomiast sprzętu i uzbrojenia, o których mowa w § 703 i 704, oraz środków trwałych amortyzowanych jednorazowo);
    • § 703 „Sprzęt i uzbrojenie amortyzowane jednorazowo” (paragraf ten ma zastosowanie do zakupu i sprzedaży specjalistycznego sprzętu i uzbrojenia wykorzystywanego na potrzeby obronności i bezpieczeństwa publicznego, amortyzowanego jednorazowo);
    • § 704 „Sprzęt i uzbrojenie” (paragraf ten ma zastosowanie do zakupu, sprzedaży oraz ulepszenia specjalistycznego sprzętu i uzbrojenia wykorzystywanego na potrzeby obronności i bezpieczeństwa publicznego).

[…]

Aleksandra Bieniaszewska, Barbara Wołczak
Autorki są ekonomistkami, specjalistkami z zakresu sprawozdawczości budżetowej i finansów publicznych. Pracują w państwowej jednostce budżetowej.